محتوای آموزشی
خلاصه فصل ۳ زیستشناسی یازدهم: دستگاه حرکتی
فهرست سریع
۱) خلاصه صفحهبهصفحه
صفحه ۳۷ | شروع فصل: چرا دستگاه حرکتی مهم است؟
فصل با اهمیت دست و پا و نقش اندامهای مصنوعی شروع میشود. پیام اصلی این صفحه این است که حرکت بدن حاصل همکاری استخوانها، مفصلها و ماهیچهها است. مطالعه دقیق این ساختارها باعث ساخت اندامهای مصنوعی پیشرفته شده است.
نکته امتحانی وقتی سؤال از «اندام حرکتی» میآید، فقط ماهیچه را نبین؛ استخوان، مفصل، زردپی و پیام عصبی هم در حرکت نقش دارند.
صفحه ۳۸ | اسکلت انسان: محوری و جانبی
استخوانها بخشی از اسکلت انساناند. اسکلت به دو بخش تقسیم میشود:
- اسکلت محوری: محور بدن را میسازد و بیشتر نقش حفاظت دارد؛ مانند جمجمه، ستون مهره، دندهها و جناغ سینه. البته در جویدن، شنیدن، صحبتکردن و حرکت نیز نقشهایی دارد.
- اسکلت جانبی: شامل استخوانهای دست و پا و کمربندهای مربوط به آنهاست و نسبت به اسکلت محوری نقش بیشتری در حرکت دارد.
دام پرتکرار استخوانهای کوچک گوش با اینکه در شنیدن نقش دارند، جزو اسکلت محوری محسوب میشوند. استخوان کتف و اندامها جزو اسکلت جانبی هستند.
صفحه ۳۹ | اعمال استخوانها، انواع استخوان و آغاز ساختار استخوان
استخوانها فقط تکیهگاه نیستند. اعمال اصلی آنها عبارتاند از: پشتیبانی، کمک به حرکت، حفاظت از اندامهای درونی، تولید یاختههای خونی، ذخیره مواد معدنی مثل کلسیم و فسفات، و کمک به شنیدن، تکلم و جویدن.
از نظر شکل، استخوانها میتوانند دراز مانند ران و بازو، کوتاه مانند استخوانهای مچ، پهن مانند استخوانهای جمجمه و نامنظم مانند مهرهها باشند.
هر استخوان از دو نوع بافت استخوانی ساخته شده است: فشرده و اسفنجی. در بافت فشرده، سامانههای هاورس دیده میشود. هر سامانه از تیغههای هممرکز، یاختههای استخوانی، ماده زمینهای و کلاژن ساخته شده و رگها و اعصاب در مجرای مرکزی هر سامانه هاورس قرار دارند.
خیلی مهم بافت اسفنجی در انتهای برآمده استخوان ران فراوان است و حفرههای آن با رگها و مغز استخوان پر میشود.
صفحه ۴۰ | فعالیت ۱، تشکیل و تخریب استخوان
در دوران جنینی، استخوانها ابتدا از بافت نرم تشکیل میشوند و با افزودهشدن نمکهای کلسیم سخت میگردند. تا اواخر سن رشد، یاختههای استخوانی ماده زمینهای ترشح میکنند؛ در نتیجه توده و تراکم استخوان افزایش مییابد. با افزایش سن، یاختههای استخوانی کمکارتر میشوند و توده استخوانی بهتدریج کاهش مییابد.
استخوانها همیشه در حال تغییرند: ورزش و افزایش وزن میتواند آنها را ضخیمتر، متراکمتر و محکمتر کند؛ کماستفادهشدن از استخوان باعث ظریفترشدن آن میشود. در بیوزنی هم تراکم استخوان کاهش مییابد.
مغز استخوان دو نوع دارد: زرد و قرمز. مغز زرد بیشتر از چربی است و مجرای مرکزی استخوانهای دراز را پر میکند. مغز قرمز در بافت اسفنجی دیده میشود و در کمخونیهای شدید، مغز زرد میتواند به مغز قرمز تبدیل شود.
صفحه ۴۱ | پوکی استخوان و شکستگی
تراکم توده استخوانی از عوامل مهم استحکام استخوان است. کاهش این تراکم باعث پوکی استخوان میشود. در پوکی استخوان، تخریب استخوانی افزایش مییابد؛ بنابراین استخوانها ضعیف و شکننده میشوند.
عوامل مؤثر در پوکی استخوان: کمبود ویتامین D، کمبود کلسیم، مصرف نوشیدنیهای الکلی، دخانیات، اختلال در ترشح برخی هورمونها و مصرف نوشابههای گازدار. دخانیات و الکل با جلوگیری از رسوب کلسیم در استخوانها در ایجاد پوکی نقش دارند.
در شکستگی، یاختههای نزدیک محل شکستگی، یاختههای جدید استخوانی میسازند و آسیب پس از چند هفته بهبود مییابد.
سؤالخیز اگر گفته شود «پوکی در انتهای برآمده استخوان ران» بیشتر کدام بافت را درگیر میکند؟ پاسخ: بافت اسفنجی.
صفحه ۴۲ | فعالیت ۲ و مفصل ثابت
فعالیت ۲ با جدول تراکم استخوان زنان و مردان در سنین مختلف است. پیام اصلی جدول: تراکم استخوان در مردان بهطور کلی بالاتر است و با افزایش سن، تراکم در هر دو جنس کاهش مییابد. سؤال عددی از اعداد این جدول در امتحان و کنکور ممنوع است؛ ولی مفهوم کاهش تراکم با سن مهم است.
مفصل محل اتصال استخوانها به هم است. بعضی مفصلها حرکت ندارند؛ مثل مفصلهای ثابت استخوانهای جمجمه. در محل مفصل ثابت، لبههای دندانهدار استخوانها در هم فرو رفته و محکم شدهاند.
صفحه ۴۳ | مفصل متحرک، رباط، غضروف و انواع مفصل
در بیشتر مفصلها، استخوانها قابلیت حرکت دارند. سر استخوانها در محل مفصل با بافت غضروفی پوشیده شده و بهوسیله کپسول مفصلی احاطه میشوند. درون کپسول، مایع مفصلی لغزنده قرار دارد.
سطح صاف غضروف و مایع مفصلی باعث میشوند استخوانها سالها کنار هم بلغزند و اصطکاک کمی داشته باشند. علاوه بر کپسول مفصلی، رباطها و زردپیها به کنار هم ماندن استخوانها کمک میکنند. رباط، بافت پیوندی رشتهای محکمی است که استخوانها را به هم متصل میکند.
انواع مفصل متحرک در کتاب: گوی ـ کاسهای، لولایی و لغزنده. آرنج نمونه مفصل لولایی است.
نکته شکل گیرنده حس وضعیت در بخشهای اطراف مفصل مانند کپسول/رباطها مطرح میشود؛ در سؤالهای شکلی، شمارهخوانی دقیق مهم است.
صفحه ۴۴ | روماتیسم مفصلی و فعالیت ۳
روماتیسم مفصلی بیماریای است که در آن پرده سازنده مایع مفصلی، زیر کپسول مفصلی، دچار التهاب میشود. با افزایش التهاب، ترشح مایع مفصلی بیشتر میشود و تورم و آسیب در مفصل ایجاد میگردد. در ادامه بیماری، غضروفها آسیب میبینند و ممکن است استخوان در محل آسیب ساییده شود.
فعالیت ۳ از دانشآموز میخواهد با مولاجها و نمونههای آماده، انواع استخوان، بافت استخوانی و غضروف را مشاهده و مقایسه کند. برای امتحان، اصل کار مهم است: استخوان، بافت زنده است و بافت غضروفی با بافت استخوانی تفاوت دارد.
صفحه ۴۵ | شروع گفتار ماهیچه و حرکت
بدن انسان بیش از ۶۰۰ ماهیچه اسکلتی دارد. بسیاری از حرکات با انقباض ماهیچهها ایجاد میشود. ماهیچهها فقط میتوانند کوتاه شوند و بکشند؛ پس برای حرکتهای مخالف، معمولاً به صورت جفتهای متقابل کار میکنند. مثال: ماهیچه جلوی بازو و پشت بازو.
مهم وقتی یک ماهیچه منقبض میشود، ماهیچه مقابل معمولاً در حالت استراحت است تا حرکت برعکس امکانپذیر شود.
صفحه ۴۶ | اعمال ماهیچههای اسکلتی
ماهیچههای اسکلتی معمولاً تحت کنترل ارادیاند، اما بعضی انقباضهای آنها میتواند غیرارادی و انعکاسی باشد. اعمال اصلی ماهیچه اسکلتی:
- ایجاد حرکات ارادی با اتصال به استخوانها؛
- کنترل نوعی دریچههای بدن، مانند دهان، مخرج و پلکها؛
- حفظ حالت بدن و قائم نگهداشتن آن؛
- کمک به ارتباطات مثل سخن گفتن، نوشتن، رسم شکل و ایجاد حالتهای چهره؛
- حفظ دمای بدن از طریق تولید گرما در سوختوساز یاختههای ماهیچهای.
صفحه ۴۷ | ساختار ماهیچه اسکلتی، زردپی، تار و سارکومر
ماهیچه اسکلتی از چندین دسته تار ماهیچهای تشکیل شده است. هر دسته تار شامل تعدادی تار یا یاخته ماهیچهای است. دستهتارها با غلافی از بافت پیوندی رشتهای محکم احاطه شدهاند. این غلافها در دو انتهای ماهیچه به صورت طناب یا نوار محکمی به نام زردپی درمیآیند و ماهیچه را به استخوان وصل میکنند.
یاخته ماهیچه اسکلتی استوانهای و چند هستهای است؛ چون از بههمپیوستن چند یاخته در دوره جنینی ایجاد شده است. درون هر تار ماهیچهای تعداد زیادی تارچه ماهیچهای وجود دارد. تارچهها از واحدهای تکراری به نام سارکومر ساخته شدهاند. دو سر هر سارکومر با خط Z مشخص میشود.
ظاهر مخطط تار ماهیچهای به دلیل آرایش منظم دو رشته پروتئینی اکتین و میوزین است. اکتین نازکتر و متصل به خط Z است؛ میوزین ضخیمتر است و بین رشتههای اکتین قرار میگیرد.
صفحه ۴۸ | آغاز مکانیسم انقباض ماهیچه
پیام عصبی از مراکز عصبی به پایانۀ نورون حرکتی میرسد. در همایه ویژه نورون و یاخته ماهیچهای، ناقل عصبی آزاد میشود. اتصال ناقل به گیرندههای غشای یاخته ماهیچهای باعث ایجاد موج تحریکی در طول غشا میشود. با تحریک یاخته ماهیچهای، یونهای کلسیم از شبکه آندوپلاسمی آزاد میشوند.
آزاد شدن کلسیم زمینه اتصال سرهای میوزین به رشتههای اکتین را فراهم میکند و انقباض آغاز میشود.
صفحه ۴۹ | لغزش اکتین و میوزین، توقف انقباض و بوتولینوم
با اتصال میوزین به اکتین و تغییر شکل سرهای میوزین، خطوط Z به هم نزدیک میشوند؛ بنابراین طول سارکومرها کم میشود و در مجموع طول ماهیچه کاهش مییابد.
لغزش اکتین و میوزین نیاز به انرژی دارد. پلهای اتصال اکتین و میوزین بارها در ثانیه تشکیل و شکسته میشوند و سر میوزین با حرکت پاروزدن، اکتین را میکشد.
با توقف پیام عصبی، یونهای کلسیم با انتقال فعال به شبکه آندوپلاسمی برمیگردند؛ اکتین و میوزین از هم جدا میشوند و سارکومر تا پیام بعدی در حالت استراحت میماند.
دام امتحانی در انقباض، طول رشته اکتین ثابت است؛ چیزی که کوتاه میشود، سارکومر و فاصله خطوط Z است.
صفحه ۵۰ | تأمین انرژی انقباض و اسید لاکتیک
بیشتر انرژی لازم برای انقباض ماهیچه از سوختن گلوکز به دست میآید. در ماهیچهها، گلیکوژن ذخیره میشود و در صورت نیاز به گلوکز تجزیه میگردد. برای فعالیتهای طولانیتر، ماهیچهها از اسیدهای چرب استفاده میکنند.
ماده مهم دیگر فسفات کرآتین است که با دادن فسفات خود، ATP را سریع بازتولید میکند.
در فعالیت شدید که اکسیژن کافی به ماهیچه نمیرسد، گلوکز بهصورت بیهوازی تجزیه میشود و اسید لاکتیک تولید و در ماهیچه انباشته میشود. تجمع اسید لاکتیک باعث درد و گرفتگی ماهیچه پس از ورزشهای طولانی یا سنگین میشود.
این صفحه همچنین شروع معرفی دو نوع تار ماهیچهای است: کند و تند.
صفحه ۵۱ | تارهای کند و تند ماهیچهای + فعالیت ۴
تارهای کند برای حرکات استقامتی مانند شنا و دویدن طولانی مناسباند. مقدار زیادی رنگدانه قرمز میوگلوبین دارند، اکسیژن ذخیره میکنند و بیشتر انرژی خود را به روش هوازی به دست میآورند.
تارهای تند برای حرکات سریع مانند دوی سرعت و وزنهبرداری مناسباند. سریع منقبض میشوند، تعداد میتوکندری و میوگلوبین کمتری دارند، بیشتر از تنفس بیهوازی انرژی میگیرند، سریع انرژی خود را از دست میدهند و زود خسته میشوند.
در افراد کمتحرک، تارهای تند بیشترند؛ ولی ورزش میتواند تارهای تند را به نوع کند تبدیل کند.
پرتکرار نهایی میوگلوبین در تارهای کند بیشتر است؛ پل اتصال اکتین و میوزین در ورزشکارانی مثل وزنهبردار سریعتر تشکیل و شکسته میشود.
صفحه ۵۲ | حرکت در جانوران و انواع اسکلت
جانوران دستکم در بخشی از زندگی خود میتوانند حرکت کنند. شنا، پرواز، دویدن و خزیدن نمونههایی از حرکتاند. اساس حرکت در جانوران مشابه است: جانور برای حرکت در یک جهت، باید نیرویی در خلاف آن جهت وارد کند.
انواع اسکلت در جانوران:
- اسکلت آبایستایی / هیدروستاتیک: با تجمع مایع درون بدن به آن شکل میدهد؛ مانند عروس دریایی. این اسکلت برخلاف دو نوع دیگر، وظیفه حفاظتی ندارد.
- اسکلت بیرونی: در حشرات و سختپوستان دیده میشود. به حرکت و حفاظت کمک میکند؛ اما بزرگ و سنگینشدن آن، اندازه و حرکت جانور را محدود میکند.
- اسکلت درونی: در مهرهداران دیده میشود. در کوسهماهی از جنس غضروفی است و در سایر مهرهداران استخوانی همراه با غضروف است. ساختار استخوان مهرهداران بسیار شبیه انسان است.
۲) فعالیتهای مهم کتاب با پاسخ راهنما
فعالیت ۱ | صفحه ۴۰
الف) بافت پیوندی از چه بخشهایی تشکیل شده است؟
پاسخ راهنما: یاختهها، رشتهها و ماده زمینهای. در استخوان، ماده زمینهای دارای مواد معدنی و پروتئین است.
ب) ماده زمینهای استخوان توسط چه بخشی ساخته میشود؟
پاسخ راهنما: یاختههای استخوانی ماده زمینهای را ترشح میکنند.
فعالیت ۲ | صفحه ۴۲
هدف فعالیت چیست؟
پاسخ راهنما: مقایسه روند تغییر تراکم استخوان در مردان و زنان با افزایش سن. نتیجه کلی: تراکم استخوان با سن کاهش مییابد و معمولاً در مردان بالاتر است.
یادآوری سؤال عددی از اعداد جدول ممنوع است؛ ولی تحلیل نمودار و مفهوم کاهش تراکم سؤالخیز است.
فعالیت ۳ | صفحه ۴۴
هدف فعالیت چیست؟
پاسخ راهنما: مشاهده و مقایسه انواع استخوان و بافتهای استخوانی و غضروفی. برای امتحان باید بتوانی تفاوت بافت فشرده و اسفنجی، محل مغز قرمز و زرد، و نقش غضروف در مفصل را توضیح بدهی.
فعالیت ۴ | صفحه ۵۱
الف) دوندگان ماراتن و دوی صدمتر از نظر تارهای کند و تند چه تفاوتی دارند؟
پاسخ راهنما: ماراتن: تارهای کند بیشتر؛ دوی صدمتر: تارهای تند بیشتر.
ب) کدام گروه هنگام فعالیت حرفهای به اکسیژن بیشتری نیاز دارند؟
پاسخ راهنما: ورزشکاران استقامتی مانند دوندگان ماراتن؛ چون تارهای کند عمدتاً هوازی کار میکنند.
پ) مقدار میوگلوبین در کدام گروه بیشتر است؟
پاسخ راهنما: در ماهیچههای مؤثر در ورزشهای استقامتی؛ یعنی تارهای کند.
فعالیت ۵ | صفحه ۵۲
مزایا و محدودیت انواع اسکلت چیست؟
پاسخ راهنما: اسکلت آبایستایی سبک و مناسب جانوران نرمتن است ولی حفاظت جدی ندارد. اسکلت بیرونی حفاظت ایجاد میکند اما با بزرگ شدن، سنگین و محدودکننده میشود. اسکلت درونی با رشد بدن سازگارتر است و حرکت مؤثر ایجاد میکند، ولی برای حفاظت خارجی مستقیم مانند اسکلت بیرونی عمل نمیکند.
۳) جدولهای طلایی فصل
وظایف استخوانها
| وظیفه | خلاصه امتحانی |
|---|---|
| پشتیبانی | شکل بدن را تعیین و چارچوبی برای قرارگیری اندامها ایجاد میکند. |
| حرکت | اتصال ماهیچه اسکلتی به استخوان باعث انتقال نیروی انقباض و حرکت استخوان میشود. |
| حفاظت | از مغز، نخاع، قلب و ششها محافظت میکند. |
| تولید یاخته خونی | در مغز قرمز استخوان انجام میشود. |
| ذخیره مواد معدنی | کلسیم و فسفات در استخوان ذخیره میشوند. |
| اعمال دیگر | استخوانهای کوچک گوش در شنیدن، آروارهها در تکلم و جویدن نقش دارند. |
مقایسه بافت فشرده و اسفنجی استخوان
| ویژگی | بافت فشرده | بافت اسفنجی |
|---|---|---|
| ساختار | دارای سامانههای هاورس با تیغههای هممرکز | از میلهها و صفحههای استخوانی با حفرههای بین آنها |
| رگ و عصب | در مجرای مرکزی هر سامانه هاورس | حفرهها با رگ و مغز استخوان پر میشوند |
| محل مهم | در تنه استخوانهای دراز فراوان است | در انتهای برآمده استخوان ران فراوان است |
| نکته امتحانی | مجرای هاورس = محل رگ و عصب در بافت فشرده | مغز قرمز در حفرههای بافت اسفنجی دیده میشود |
انواع مفصل
| نوع مفصل | ویژگی | مثال/نکته |
|---|---|---|
| ثابت | حرکت ندارد | استخوانهای جمجمه؛ لبههای دندانهدار در هم فرو رفتهاند. |
| گوی ـ کاسهای | حرکت در چند جهت | نمونه کلاسیک: شانه یا لگن |
| لولایی | حرکت مانند باز و بسته شدن لولا | آرنج؛ در امتحان پرتکرار است. |
| لغزنده | سطوح استخوانی روی هم میلغزند | اصطکاک با غضروف صاف و مایع مفصلی کم میشود. |
مقایسه تارهای کند و تند
| ویژگی | تار کند | تار تند |
|---|---|---|
| کار اصلی | فعالیتهای استقامتی مثل ماراتن و شنا | حرکات سریع مثل دوی سرعت و وزنهبرداری |
| میوگلوبین | زیاد | کمتر |
| راه تأمین انرژی | بیشتر هوازی | بیشتر بیهوازی |
| سرعت خستگی | دیرتر خسته میشود | زودتر خسته میشود |
| نکته امتحانی | اکسیژنخواهی و میوگلوبین بیشتر | پلهای اکتین ـ میوزین سریعتر تشکیل و شکسته میشوند |
۴) نکات امتحانی و دامهای رایج
- مجرای هاورس محل رگها و اعصاب در بافت استخوانی فشرده است.
- مغز قرمز استخوان در حفرههای بافت اسفنجی دیده میشود.
- مغز زرد در کمخونی شدید میتواند به مغز قرمز تبدیل شود.
- دخانیات با جلوگیری از رسوب کلسیم در استخوان، در پوکی استخوان نقش دارند.
- استخوانهای کوچک گوش جزو اسکلت محوری هستند.
- استخوان کتف و استخوانهای دست و پا جزو اسکلت جانبی هستند.
- سطح صیقلی غضروف و مایع مفصلی باعث کاهش اصطکاک در مفصل میشوند.
- آرنج مفصل لولایی است.
- در انقباض ماهیچه، خطوط Z به هم نزدیک میشوند و طول سارکومر کم میشود؛ اما طول رشته اکتین تغییر نمیکند.
- از پشت سر هم قرار گرفتن سارکومرها، تارچه ماهیچهای تشکیل میشود.
- گرفتگی ماهیچه پس از ورزش سنگین به علت تولید و تجمع اسید لاکتیک است.
- تار کند: میوگلوبین و تنفس هوازی بیشتر؛ تار تند: سرعت انقباض بیشتر و خستگی سریعتر.
- اسکلت آبایستایی برخلاف اسکلت بیرونی و درونی، وظیفه حفاظتی ندارد.
۵) سؤالهای امتحانی مرتبط با فصل ۳ + جواب
الف) نمونهسؤال ۱۴۰۴/۰۲/۰۲
| ردیف | سؤال | پاسخ کوتاه |
|---|---|---|
| ۱ | استخوان …….. در مفصل زانو شرکت کرده ولی با درشتنی مفصل ندارد. | کشکک |
| ۲ | محل قرار گرفتن اعصاب و رگها در بافت استخوانی فشرده کجاست؟ | مجرای مرکزی هر سامانه هاورس |
| ۳ | مفصل آرنج چه نوع مفصلی است؟ | لولایی |
| ۴ | مصرف دخانیات چگونه باعث بروز پوکی استخوان میشود؟ | با جلوگیری از رسوب کلسیم در استخوانها |
| ۵ | استخوانهای کوچک گوش جزو کدام بخش اسکلتاند؟ | اسکلت محوری |
| ۶ | مغز قرمز استخوان را در کدام بافت استخوانی میتوان دید؟ | در حفرههای بافت اسفنجی |
| ۷ | اندازه بخش تیره سارکومر در زمان انقباض چه تغییری میکند؟ | تغییری نمیکند / ثابت میماند |
| ۸ | از پشت سر هم قرار گرفتن سارکومرها کدام بخش تشکیل میشود؟ | تارچه ماهیچهای |
| ۹ | علت گرفتگی و درد ماهیچهای پس از ورزشهای سنگین چیست؟ | تولید و تجمع اسید لاکتیک |
| ۱۰ | علت توقف رشد چند سال بعد از بلوغ چیست؟ | استخوانیشدن و بستهشدن صفحات رشد غضروفی |
ب) آزمون نهایی خرداد ۱۴۰۴
| ردیف | سؤال | پاسخ کوتاه |
|---|---|---|
| ۱ | با توجه به شکل سارکومر، وسعت نوار روشن در سارکومرهای الف نسبت به ب چگونه است؟ | کمتر |
| ۲ | فردی دارای پوکی در انتهای برآمده استخوان ران است؛ کدام بافت استخوانی بیشتر تحت تأثیر قرار میگیرد؟ | بافت اسفنجی |
| ۳ | افزایش ترشح کدام پیک شیمیایی دوربرد مؤثر بر ویتامین D، فرایند پوکی استخوان را تشدید میکند؟ | هورمون پاراتیروئیدی / پاراتورمون |
| ۴ | میزان پروتئین ذخیرهکننده اکسیژن در کدام نوع تار ماهیچهای بیشتر است؟ | تار کند |
| ۵ | پل اتصالی اکتین و میوزین در کدام ورزشکار سریعتر تشکیل و شکسته میشود؛ دونده ماراتن یا وزنهبردار؟ | وزنهبردار / تار تند |
| ۶ | در شکل بخشهای مفصل، گیرنده حس وضعیت در کدام شماره قرار گرفته بود؟ | شماره ۳ در همان شکل آزمون |
| ۷ | در کمخونی شدید، مغز زرد موجود در کدام شماره میتواند به مغز قرمز تبدیل شود؟ | شماره ۱ در همان شکل آزمون |
| ۸ | ماده حاصل از تنفس بیهوازی در ماهیچه ذوزنقهای کدام گیرنده حواس پیکری را تحریک میکند؟ | گیرنده درد |
| ۹ | کدام نوع اسکلت در جانوران برخلاف انواع دیگر، ضمن کمک به حرکت، وظیفه حفاظتی ندارد؟ | اسکلت آبایستایی / هیدروستاتیک |
پ) آزمون نهایی خرداد ۱۴۰۳
| ردیف | سؤال | پاسخ کوتاه |
|---|---|---|
| ۱ | استخوان کتف برخلاف استخوانهای محافظ قلب، جزء کدام بخش اسکلت است؟ | جانبی |
| ۲ | نوع مفصل شکل دادهشده را مشخص کنید. | لولایی |
| ۳ | یک عامل مؤثر در کاهش اصطکاک در محل مفاصل را بنویسید. | مایع مفصلی یا سطح صیقلی غضروف |
| ۴ | وقتی یونهای کلسیم در ماهیچه دلتایی به شبکه آندوپلاسمی برگردانده میشوند، طول اکتین چه تغییری میکند؟ | ثابت میماند |
| ۵ | در همان حالت، فاصله بین دو خط Z در یک سارکومر چه تغییری میکند؟ | افزایش مییابد |
| ۶ | یاخته ماهیچه اسکلتی چگونه چندهستهای میشود؟ | با بههمپیوستن چند یاخته؛ همچنین تقسیم متوالی هسته بدون تقسیم سیتوپلاسم نیز قابل قبول دانسته شده است. |
چند سؤال تمرینی جمعبندی از همین فصل
- چرا استخوانهای اندامها نسبت به اسکلت محوری نقش حرکتی بیشتری دارند؟
چون استخوانهای دست و پا بخش جانبی اسکلتاند و با اتصال ماهیچهها، حرکت اندامها را ایجاد میکنند. - چرا در مفصل متحرک، غضروف اهمیت دارد؟
سطح استخوان را صیقلی میکند و همراه با مایع مفصلی اصطکاک را کاهش میدهد. - اگر کلسیم به شبکه آندوپلاسمی برگردد چه میشود؟
اکتین و میوزین جدا میشوند و انقباض متوقف میشود. - کدام تار ماهیچهای برای شنای طولانی مناسبتر است؟
تار کند، چون میوگلوبین زیاد و توان تولید انرژی هوازی بیشتری دارد.
۶) برگه مرور خیلی سریع شب امتحان
فقط همینها را خیلی محکم بلد باش
- اسکلت محوری: محور بدن و حفاظت؛ اسکلت جانبی: اندامها و نقش بیشتر در حرکت.
- وظایف استخوان: پشتیبانی، حرکت، حفاظت، تولید یاخته خونی، ذخیره مواد معدنی، شنیدن/تکلم/جویدن.
- بافت فشرده: سامانه هاورس؛ رگ و عصب در مجرای مرکزی.
- بافت اسفنجی: حفرهدار؛ مغز قرمز در حفرهها؛ انتهای برآمده استخوان ران اسفنجی است.
- پوکی استخوان: کاهش تراکم، افزایش تخریب، شکنندگی؛ عوامل: کمبود D و کلسیم، الکل، دخانیات، اختلال هورمونی، نوشابه گازدار.
- مفصل متحرک: غضروف + مایع مفصلی = کاهش اصطکاک. آرنج = لولایی.
- رباط استخوان را به استخوان وصل میکند؛ زردپی ماهیچه را به استخوان وصل میکند.
- سارکومر بین دو خط Z است؛ اکتین نازک و میوزین ضخیم است.
- در انقباض: کلسیم آزاد میشود، میوزین به اکتین وصل میشود، خطوط Z نزدیک میشوند، سارکومر کوتاه میشود.
- در توقف انقباض: کلسیم به شبکه آندوپلاسمی برمیگردد، اکتین و میوزین جدا میشوند.
- بخش تیره و طول اکتین در انقباض ثابت میماند؛ فاصله خطوط Z کم میشود.
- اسید لاکتیک = علت درد و گرفتگی پس از ورزش سنگین.
- تار کند: استقامتی، میوگلوبین زیاد، هوازی، دیرخسته. تار تند: سریع، میوگلوبین کمتر، بیهوازی، زودخسته.
- اسکلت آبایستایی وظیفه حفاظتی ندارد؛ اسکلت بیرونی محدودیت اندازه ایجاد میکند؛ اسکلت درونی در مهرهداران است.
اشتباهاتی که نکن
- مغز قرمز را با مغز زرد قاطی نکن: قرمز در اسفنجی، زرد بیشتر چربی و در مجرای مرکزی استخوان دراز.
- رباط و زردپی را قاطی نکن: رباط استخوان به استخوان؛ زردپی ماهیچه به استخوان.
- در انقباض نگو اکتین کوتاه میشود؛ اکتین و میوزین روی هم میلغزند.
- فقط عدد جدول تراکم استخوان را حفظ نکن؛ مفهوم کاهش با سن و تفاوت کلی زن و مرد مهم است.
