محتوای آموزشی
بررسی مفاهیم کلیدی این فصل از تار های عصبی و انتقال پیام تا ساختار مغز این پادکست فقط به مفاهیم کلیدی میپردازد و شامل تمام محتوا نمیشود
خلاصه کامل فصل ۱ زیستشناسی یازدهم: تنظیم عصبی
صفحه ۱: مقدمه فصل؛ نوار مغزی و جریان الکتریکی نورونها
فصل با این پرسش شروع میشود که متخصصان برای بررسی فعالیتهای مغز از نوار مغزی استفاده میکنند. نوار مغزی، ثبت جریانهای الکتریکی یاختههای عصبی مغز است. پس محور اصلی فصل این است: پیام عصبی چگونه ایجاد میشود، چگونه در نورون حرکت میکند و دستگاه عصبی چگونه فعالیت بدن را تنظیم میکند.
دام امتحانی نوار مغزی برای بررسی فعالیت مغز است، نه بررسی مستقیم ساختارهای مغز.
گفتار ۱: یاختههای بافت عصبی، صفحات ۲ تا ۸
صفحه ۲: بافت عصبی، نورون، نوروگلیا و غلاف میلین
بافت عصبی از دو گروه یاخته تشکیل شده است: یاختههای عصبی یا نورونها و یاختههای پشتیبان یا نوروگلیاها. نورونها سه کار اصلی دارند: تولید پیام عصبی در پاسخ به محرک، هدایت پیام، و انتقال پیام به یاختههای دیگر.
| بخش نورون | کار اصلی | نکته امتحانی |
|---|---|---|
| دارینه / دندریت | دریافت پیام و هدایت آن به جسم یاختهای | دارینه و آسه بلند را «رشته عصبی» مینامند. |
| جسم یاختهای | محل قرار گرفتن هسته و دریافت پیام | در شکلها معمولاً هسته داخل این بخش دیده میشود. |
| آسه / آکسون | هدایت پیام از جسم یاختهای به انتهای آسه | پایانه آسه محل انتقال پیام به یاخته بعدی است. |
| غلاف میلین | عایقبندی رشته عصبی | از پیچیدهشدن یاخته پشتیبان به دور رشته عصبی ساخته میشود. |
| گره رانویه | ناحیه فاقد میلین | در هدایت جهشی و افزایش سرعت پیام نقش کلیدی دارد. |
نوروگلیاها از نورونها بیشترند، برای استقرار نورونها داربست میسازند، در دفاع از نورونها نقش دارند و همایستایی مایع اطراف نورونها، مثل حفظ مقدار طبیعی یونها، را کمک میکنند.
صفحه ۳: انواع یاختههای عصبی و آغاز مفهوم پیام عصبی
سه نوع نورون در شکل کتاب دیده میشود:
- نورون حسی: پیام را از گیرندهها و اندامها به سمت مغز و نخاع میآورد.
- نورون حرکتی: پیام را از مغز و نخاع به اندامهای اجراکننده، مثل ماهیچهها، میبرد.
- نورون رابط: در مغز و نخاع قرار دارد و ارتباط بین نورونها را برقرار میکند.
پیام عصبی به علت تغییر مقدار یونها در دو سوی غشای نورون ایجاد میشود. چون مقدار یونها در دو طرف غشا برابر نیست، اختلاف بار الکتریکی و در نتیجه اختلاف پتانسیل الکتریکی به وجود میآید.
پتانسیل آرامش: وقتی نورون تحریک نشده باشد، اختلاف پتانسیل دو سوی غشا حدود ۷۰- میلیولت است.
صفحه ۴: منشأ پتانسیل آرامش؛ سدیم، پتاسیم، کانال نشتی و پمپ سدیم-پتاسیم
| مورد | در حالت آرامش |
|---|---|
| یون سدیم Na+ | مقدار آن بیرون نورون بیشتر از داخل است. |
| یون پتاسیم K+ | مقدار آن درون نورون بیشتر از بیرون است. |
| کانالهای نشتی | عبور یونها به روش انتشار تسهیلشده؛ خروج پتاسیم بیشتر از ورود سدیم است. |
| پمپ سدیم-پتاسیم | با مصرف ATP، در هر بار فعالیت ۳ یون سدیم را خارج و ۲ یون پتاسیم را وارد میکند. |
دام مهم علت کمتر بودن بار مثبت داخل نورون در آرامش: خروج بیشتر K+ از کانالهای نشتی و خروج ۳ Na+ در برابر ورود ۲ K+ توسط پمپ سدیم-پتاسیم.
صفحه ۵: پتانسیل عمل؛ باز شدن کانالهای دریچهدار سدیمی و پتاسیمی
وقتی نورون تحریک میشود، در محل تحریک، اختلاف پتانسیل دو سوی غشا ناگهان تغییر میکند؛ داخل نورون نسبت به بیرون مثبتتر میشود و سپس به حالت آرامش برمیگردد. این تغییر سریع را پتانسیل عمل مینامند.
- ابتدا کانالهای دریچهدار سدیمی باز میشوند و سدیم زیادی وارد نورون میشود؛ داخل نورون مثبتتر میشود.
- بعد از مدت کوتاه، کانالهای سدیمی بسته میشوند.
- سپس کانالهای دریچهدار پتاسیمی باز میشوند و پتاسیم از نورون خارج میشود.
- با بسته شدن کانالهای پتاسیمی و فعالیت بیشتر پمپ سدیم-پتاسیم، غلظت یونها به حالت آرامش برمیگردد.
خیلی امتحانی در پتانسیل عمل، ترتیب باز شدن کانالها: سدیمی اول، پتاسیمی بعد.
صفحه ۶: هدایت پیام، گرههای رانویه، هدایت جهشی و اماس
وقتی پتانسیل عمل در یک نقطه از نورون ایجاد شود، نقطه به نقطه در طول نورون پیش میرود. در رشتههای میلیندار، میلین عایق است و عبور یونها را کم میکند؛ اما در گرههای رانویه میلین وجود ندارد. بنابراین پتانسیل عمل در گرهها ایجاد میشود و پیام انگار از یک گره به گره بعدی «میجهد». این نوع هدایت، هدایت جهشی نام دارد.
هدایت پیام در رشتههای میلیندار از رشتههای بدون میلین همقطر سریعتر است. نورونهای حرکتی مربوط به ماهیچههای اسکلتی میلیندارند، چون سرعت پیام برای حرکت اهمیت دارد.
اماس: در بیماری اماس، یاختههای پشتیبانی که در دستگاه عصبی مرکزی غلاف میلین میسازند از بین میروند؛ در نتیجه پیام عصبی درست ارسال نمیشود و اختلال در بینایی و حرکت دیده میشود.
صفحه ۷: همایه / سیناپس و انتقال پیام به یاخته دیگر
نورونها به هم نچسبیدهاند؛ ارتباط ویژه بین آنها همایه یا سیناپس نام دارد. بین نورون پیشهمایهای و پسهمایهای، فضایی به نام فضای همایهای وجود دارد.
- پیام عصبی به پایانه آسه نورون پیشهمایهای میرسد.
- ریزکیسههای دارای ناقل عصبی با برونرانی، ناقل را وارد فضای همایهای میکنند.
- ناقل عصبی روی یاخته پسهمایهای اثر میگذارد.
یاخته پسهمایهای میتواند نورون، یاخته ماهیچهای یا یاخته غدهای باشد.
صفحه ۸: گیرنده ناقل عصبی، تحریک یا مهار، پاکسازی فضای سیناپسی
ناقل عصبی پس از رسیدن به غشای یاخته پسهمایهای به گیرنده متصل میشود. این گیرنده نوعی پروتئین کانالی است که با اتصال ناقل باز میشود. در نتیجه نفوذپذیری غشا به یونها و پتانسیل الکتریکی یاخته پسهمایهای تغییر میکند.
اگر ناقل عصبی تحریککننده باشد، یاخته پسهمایهای تحریک میشود؛ اگر بازدارنده باشد، فعالیت آن مهار میشود.
پس از انتقال پیام، ناقلهای باقیمانده باید از فضای همایهای تخلیه شوند؛ این کار با جذب دوباره به یاخته پیشهمایهای و نیز تجزیه توسط آنزیمها انجام میشود. اگر تخلیه انجام نشود، انتقال بیش از حد پیام رخ میدهد و پیامهای جدید مختل میشوند.
مطالب پارکینسون، آلزایمر و ثبت نوار مغزی در این صفحه بیشتر جنبه آگاهی دارند، اما مفهوم کلی آنها مهم است: تغییر در مقدار طبیعی ناقلهای عصبی یا تخریب نورونها میتواند باعث اختلال عصبی شود.
گفتار ۲: ساختار دستگاه عصبی، صفحات ۹ تا ۱۸
صفحه ۹: دستگاه عصبی مرکزی، ماده خاکستری و سفید، مننژ و سد خونی-مغزی
دستگاه عصبی دو بخش دارد: مرکزی و محیطی. دستگاه عصبی مرکزی شامل مغز و نخاع است؛ این دو مرکز نظارت بر فعالیتهای بدناند، اطلاعات محیط و درون بدن را تفسیر میکنند و پاسخ میدهند.
| ساختار | تعریف |
|---|---|
| ماده خاکستری | اجتماع جسم یاختههای عصبی و رشتههای عصبی بدون میلین |
| ماده سفید | اجتماع رشتههای عصبی میلیندار |
| پردههای مننژ | سه پرده پیوندی محافظ مغز و نخاع |
| مایع مغزی-نخاعی | فضای بین پردهها را پر میکند و نقش ضربهگیر دارد. |
| سد خونی-مغزی / سد خونی-نخاعی | به علت چسبیده بودن یاختههای پوششی مویرگها و نبود منفذ، از ورود بسیاری مواد و میکروبها جلوگیری میکند. |
اکسیژن، کربندیاکسید، گلوکز، آمینواسیدها و برخی داروها میتوانند از این سدها عبور کنند.
صفحه ۱۰: بخشهای اصلی مغز، نیمکرههای مخ، قشر مخ و ساقه مغز
مغز سه بخش اصلی دارد: مخ، مخچه و ساقه مغز. در انسان، بیشتر حجم مغز را مخ تشکیل میدهد. دو نیمکره مخ با رشتههای عصبی به هم متصلاند؛ رابطهای سفیدرنگ مهم بین آنها رابط پینهای و رابط سهگوش هستند.
بخش خارجی نیمکرههای مخ، یعنی قشر مخ، از ماده خاکستری است. قشر مخ چینخورده است و به چهار لوب تقسیم میشود: پیشانی، آهیانه، گیجگاهی و پسسری.
| بخش قشر مخ | کار |
|---|---|
| بخشهای حسی | دریافت پیامهای حسی |
| بخشهای حرکتی | فرستادن پیام به ماهیچهها و غدهها |
| بخشهای ارتباطی | ارتباط بین بخشهای حسی و حرکتی؛ زمینه یادگیری، تفکر و عملکرد هوشمندانه |
ساقه مغز از مغز میانی، پل مغزی و بصلالنخاع ساخته شده است. مغز میانی در شنوایی، بینایی و حرکت نقش دارد و برجستگیهای چهارگانه بخشی از آن است.
صفحه ۱۱: پل مغزی، بصلالنخاع، مخچه، تالاموس، هیپوتالاموس، سامانه کنارهای و اسبک مغز
| بخش | کارهای مهم و امتحانی |
|---|---|
| پل مغزی | تنظیم فعالیتهایی مانند تنفس، ترشح بزاق و اشک |
| بصلالنخاع | تنظیم فشار خون و ضربان قلب؛ مرکز انعکاسهایی مانند عطسه، بلع، سرفه؛ مرکز اصلی تنظیم تنفس |
| مخچه | تنظیم وضعیت بدن و تعادل؛ دریافت پیوسته پیام از مغز، نخاع و اندامهای حسی مثل گوشها؛ هماهنگی ماهیچهها و حرکات |
| تالاموس | پردازش اولیه و تقویت اطلاعات حسی؛ فرستادن اغلب پیامهای حسی به قشر مخ برای پردازش نهایی |
| هیپوتالاموس | تنظیم دمای بدن، تشنگی، گرسنگی و خواب؛ نقش در تنظیم ضربان قلب و فشار خون |
| سامانه کنارهای / لیمبیک | در حافظه و احساساتی مانند ترس، خشم و لذت نقش دارد. |
| اسبک مغز / هیپوکامپ | تشکیل حافظه و یادگیری؛ تبدیل حافظه کوتاهمدت به بلندمدت |
دام امتحانی «پایینترین بخش مغز» در سؤالها معمولاً بصلالنخاع است که در تنظیم ضربان قلب نقش دارد؛ هیپوتالاموس هم در تنظیم ضربان قلب و فشار خون نقش دارد.
صفحه ۱۲: اعتیاد و اثر مواد اعتیادآور بر مغز
اعتیاد وابستگی به مصرف یک ماده یا انجام یک رفتار است که ترک آن مشکلات جسمی و روانی ایجاد میکند. وابستگی به اینترنت یا بازیهای رایانهای هم نمونه اعتیاد رفتاری است.
مواد اعتیادآور بر سامانه کنارهای اثر میگذارند و باعث آزاد شدن ناقلهایی مثل دوپامین میشوند؛ در فرد احساس لذت و سرخوشی ایجاد میشود و میل به مصرف دوباره بالا میرود. با ادامه مصرف، دوپامین کمتری آزاد میشود و فرد برای رسیدن به سرخوشی اولیه، مقدار بیشتری از ماده را مصرف میکند.
مواد اعتیادآور بر بخشهایی از قشر مخ اثر میگذارند و توانایی قضاوت، تصمیمگیری و خودکنترلی را کاهش میدهند؛ این اثر در نوجوانان شدیدتر است، چون مغز آنان در حال رشد است.
صفحه ۱۳: اعتیاد به الکل و فعالیت پژوهشی درباره مواد اعتیادآور
الکل حتی در مقدار کم بدن را تحت تأثیر قرار میدهد، به سرعت در دستگاه گوارش جذب میشود و از غشای نورونهای بخشهای مختلف مغز عبور میکند. الکل علاوه بر دوپامین، بر ناقلهای عصبی تحریککننده و بازدارنده اثر میگذارد، فعالیت مغز را کند میکند، زمان واکنش به محرکهای محیطی را افزایش میدهد و باعث ناهماهنگی حرکتی و اختلال گفتار میشود.
پیامدهای مصرف بلندمدت الکل: مشکلات کبدی، سکته قلبی و انواع سرطان.
نگاه امتحانی هر جملهای شبیه «قلیان خطرناک نیست» یا «مواد گیاهی اعتیادآور خطر ندارند» نادرست است.
صفحه ۱۴: فعالیت تشریح مغز؛ سطح پشتی، سطح شکمی و بخشهای درونی
در فعالیت تشریح مغز، باید بتوانید بخشها را در سطح پشتی، سطح شکمی و درون مغز تشخیص دهید.
- سطح پشتی: نیمکرههای مخ، شیار بین دو نیمکره، مخچه، کرمینه مخچه، نخاع و لوبهای بویایی.
- سطح شکمی: چلیپای بینایی یا کیاسما، مغز میانی، پل مغزی، بصلالنخاع، مخچه و نخاع.
- بخشهای درونی: رابط پینهای، رابط سهگوش، بطنهای جانبی، اجسام مخطط و شبکههای مویرگی ترشحکننده مایع مغزی-نخاعی.
صفحه ۱۵: ادامه تشریح مغز و آغاز نخاع
در ادامه تشریح، تالاموسها، بطن سوم، اپیفیز، برجستگیهای چهارگانه، بطن چهارم و درخت زندگی مخچه دیده میشوند. نخاع درون کانال ستون مهرهها قرار دارد و مغز را به دستگاه عصبی محیطی وصل میکند. نخاع مسیر عبور پیامهای حسی به مغز و پیامهای حرکتی از مغز به اندامهاست و مرکز برخی انعکاسهای بدن نیز هست.
| ریشه عصب نخاعی | کار |
|---|---|
| ریشه پشتی | حسی؛ اطلاعات حسی را وارد نخاع میکند. |
| ریشه شکمی | حرکتی؛ پیام حرکتی را از نخاع خارج میکند. |
صفحه ۱۶: دستگاه عصبی محیطی، بخش پیکری و انعکاس عقب کشیدن دست
دستگاه عصبی محیطی بخشی از دستگاه عصبی است که مغز و نخاع را به اندامهای دیگر وصل میکند. در انسان، ۱۲ جفت عصب مغزی و ۳۱ جفت عصب نخاعی وجود دارد. عصب مجموعهای از رشتههای عصبی درون بافت پیوندی است.
بخش حرکتی دستگاه عصبی محیطی دو قسمت دارد: پیکری و خودمختار. بخش پیکری پیامها را به ماهیچههای اسکلتی میرساند و میتواند ارادی یا انعکاسی باشد.
انعکاس عقب کشیدن دست از جسم داغ: پاسخی سریع و غیرارادی است؛ مرکز تنظیم آن نخاع است. پیام از گیرندههای پوست به ریشه پشتی وارد نخاع میشود و از ریشه شکمی به ماهیچه میرسد.
صفحه ۱۷: فعالیت انعکاس و بخش خودمختار؛ آسیمیک و پادآسیمیک
بخش خودمختار کار ماهیچههای صاف، ماهیچه قلب و غدهها را به صورت ناآگاهانه تنظیم میکند و همیشه فعال است. این بخش دو قسمت دارد:
| بخش | وضعیت غالب | اثرهای مهم |
|---|---|---|
| آسیمیک / سمپاتیک | هیجان، آمادهباش، مسابقه، ترس | افزایش ضربان قلب، افزایش فشار خون، افزایش تعداد تنفس، گشاد شدن مردمک، هدایت خون به قلب و ماهیچههای اسکلتی |
| پادآسیمیک / پاراسمپاتیک | آرامش | کاهش ضربان قلب، کاهش فشار خون، تنگ شدن مردمک، تحریک ترشح بزاق و فعالیت گوارش |
صفحه ۱۸: دستگاه عصبی جانوران
| جانور | ویژگی دستگاه عصبی |
|---|---|
| هیدر | سادهترین ساختار عصبی: شبکه عصبی پراکنده در دیواره بدن؛ تحریک هر نقطه در همه سطح بدن منتشر میشود. |
| پلاناریا | دو گره عصبی در سر که مغز را تشکیل میدهند؛ دو طناب عصبی طولی متصل به مغز و رشتههای بین آنها؛ ساختار نردبانمانند. |
| حشرات مثل ملخ | مغز از چند گره جوشخورده ساخته شده؛ یک طناب عصبی شکمی با گره عصبی در هر بند بدن. |
| مهرهداران | طناب عصبی پشتی؛ بخش جلویی برجسته و تشکیلدهنده مغز؛ مغز در جمجمه و طناب عصبی درون سوراخ مهرهها. |
در بین مهرهداران، اندازه نسبی مغز پرندگان و پستانداران نسبت به وزن بدن از بقیه بیشتر است.
پاسخ فعالیتهای مهم فصل
فعالیت ۱: مقایسه نورون حسی، رابط و حرکتی
نورون حسی پیام را به سمت دستگاه عصبی مرکزی میآورد؛ نورون رابط در مغز و نخاع بین نورونها ارتباط برقرار میکند؛ نورون حرکتی پیام را از دستگاه عصبی مرکزی به اندام اجراکننده مثل ماهیچه میبرد. هر سه میتوانند میلیندار یا بدون میلین باشند.
فعالیت ۲: مقایسه کانال نشتی و پمپ سدیم-پتاسیم
کانال نشتی مسیر عبور غیرفعال یونهاست و انرژی مصرف نمیکند؛ اما پمپ سدیم-پتاسیم انرژی ATP مصرف میکند و یونها را برخلاف شیب غلظت جابهجا میکند. پمپ در هر بار فعالیت ۳ سدیم را خارج و ۲ پتاسیم را وارد میکند.
بار مثبت داخل نورون در آرامش کمتر است، چون خروج پتاسیم از کانالهای نشتی بیشتر از ورود سدیم است و پمپ نیز تعداد بار مثبت بیشتری را خارج میکند.
فعالیت ۳: وضعیت کانالها در مراحل پتانسیل عمل
| مرحله | وضعیت کانالها |
|---|---|
| آرامش | کانالهای دریچهدار سدیمی و پتاسیمی بستهاند؛ کانالهای نشتی و پمپ فعالاند. |
| بالارونده نمودار | کانالهای دریچهدار سدیمی باز میشوند؛ سدیم وارد میشود. |
| پایینرونده نمودار | کانالهای سدیمی بسته میشوند؛ کانالهای پتاسیمی باز میشوند و پتاسیم خارج میشود. |
| بازگشت به آرامش | کانالهای پتاسیمی بسته میشوند و با فعالیت پمپ، غلظت یونها به وضعیت آرامش نزدیک میشود. |
فعالیت ۴: ارتباط تعداد زیاد کانال دریچهدار در گره رانویه با هدایت جهشی
چون در گره رانویه میلین وجود ندارد و تعداد کانالهای دریچهدار زیاد است، پتانسیل عمل میتواند در همین نقاط ایجاد شود. پیام از یک گره به گره بعدی میجهد؛ بنابراین هدایت سریعتر انجام میشود.
فعالیت ۵: تعادل و مخچه
در ورزش، مخچه با دریافت پیام از گوشها، گیرندههای وضعیت، مغز و نخاع، فعالیت ماهیچهها را هماهنگ میکند. با چشم بسته، راه رفتن سختتر و نامطمئنتر میشود، چون بخشی از اطلاعات دیداری حذف شده است. حتی با سالم بودن چشمها، اگر مسیر عصبی بینایی یا بخش پردازش بینایی در مغز آسیب ببیند، فرد ممکن است قادر به دیدن نباشد.
فعالیت ۶: درست یا نادرست درباره مواد اعتیادآور
«قلیان به اندازه سیگار خطرناک نیست» نادرست است. «مواد اعتیادآوری که از گیاهان به دست میآیند خطر چندانی ندارند» نادرست است. مصرف تنباکو با سرطان دهان، حنجره و شش ارتباط مستقیم دارد. درباره مصرف یکباره ماده اعتیادآور نیز نباید نتیجه گرفت که همیشه بیخطر است؛ مصرف مواد اعتیادآور میتواند تغییرات جدی در مغز ایجاد کند.
فعالیت ۷: تشریح مغز
در سطح پشتی، نیمکرههای مخ، شیار بین دو نیمکره، مخچه، کرمینه مخچه، نخاع و لوبهای بویایی دیده میشوند. در سطح شکمی، چلیپای بینایی، مغز میانی، پل مغزی، بصلالنخاع، مخچه و نخاع مهماند. در بخش درونی، رابط پینهای، رابط سهگوش، بطنها، تالاموسها، اپیفیز، برجستگیهای چهارگانه و درخت زندگی مخچه از نکات مهماند.
فعالیت ۸: مسیر انعکاس عقب کشیدن دست
گیرنده درد و گرما در پوست تحریک میشود؛ پیام از نورون حسی وارد ریشه پشتی نخاع میشود؛ در ماده خاکستری نخاع با نورون رابط همایه برقرار میکند؛ پیام حرکتی از ریشه شکمی خارج میشود؛ ماهیچه دو سر بازو منقبض و ماهیچه سه سر بازو مهار/شل میشود؛ دست عقب کشیده میشود.
در این مسیر، همایه مربوط به نورون حرکتی ماهیچه خمکننده تحریککننده است و همایه مربوط به نورون حرکتی ماهیچه بازکننده، یعنی سه سر بازو، مهارکننده است.
فعالیت ۹: نقشه مفهومی پیشنهادی دستگاه عصبی
دستگاه عصبی ← مرکزی: مغز و نخاع؛ محیطی: اعصاب مغزی و نخاعی. بخش محیطی ← حسی و حرکتی. بخش حرکتی ← پیکری و خودمختار. خودمختار ← آسیمیک و پادآسیمیک. مغز ← مخ، مخچه، ساقه مغز؛ ساقه مغز ← مغز میانی، پل مغزی، بصلالنخاع.
سؤالهای امتحانی مرتبط از فایلهای بارگذاریشده + جواب
یافته از فایلها: از میان نمونهها، سؤالهای مرتبط فصل ۱ بیشتر در آزمون ۱۴۰۴/۰۲/۰۲، آزمون نهایی خرداد ۱۴۰۴ و آزمون نهایی خرداد ۱۴۰۳ دیده شد. فایلهای مربوط به فصلهای تولیدمثل و گیاهی، سؤال مستقیم مهمی از فصل ۱ نداشتند.
| سؤال | جواب کوتاه | نکته |
|---|---|---|
| در هنگام پتانسیل عمل، ابتدا کانالهای دریچهدار سدیمی باز میشوند. درست یا نادرست؟ | درست | ورود سدیم باعث مثبتتر شدن داخل نورون میشود. |
| ناقل عصبی یک پیک دوربرد است. درست یا نادرست؟ | نادرست | ناقل عصبی در فضای همایهای و در فاصله کوتاه عمل میکند. |
| هدایت پیام عصبی در رشتههای میلیندار نسبت به رشتههای بدون میلین همقطر چگونه است؟ | سریعتر است. | به علت هدایت جهشی در گرههای رانویه. |
| در نمودار پتانسیل عمل، غلظت یون سدیم بیرون یاخته عصبی زنده در کدام شماره از داخل بیشتر است؟ | همه شمارهها | حتی هنگام پتانسیل عمل هم غلظت سدیم بیرون نورون بیشتر است. |
| در نمودار پتانسیل عمل، کانالهای دریچهدار پتاسیمی در کدام بخش باز هستند؟ | بخش پایینرونده نمودار؛ در نمونه سؤال: شماره ۴ | خروج پتاسیم باعث برگشت پتانسیل به سمت آرامش میشود. |
| فعالیت پمپ سدیم-پتاسیم در کدام بخش نمودار بیشتر است؟ | هنگام بازگرداندن وضعیت یونها به آرامش؛ در نمونه سؤال: شماره ۵ | پمپ با ATP کار میکند. |
| متخصصان برای بررسی ساختارهای مغز از نوار مغزی استفاده میکنند. درست یا نادرست؟ | نادرست | نوار مغزی فعالیت الکتریکی مغز را بررسی میکند، نه ساختار را. |
| مواد اعتیادآور با تأثیر بر بخشهایی از …….. توانایی خودکنترلی فرد را کاهش میدهند. | قشر مخ | قشر مخ در قضاوت، تصمیمگیری و خودکنترلی نقش دارد. |
| در تشریح مغز گوسفند، کیاسمای بینایی نسبت به برجستگیهای چهارگانه در چه موقعیتی است؟ | بالاتر | مربوط به شناخت سطح شکمی مغز در فعالیت تشریح است. |
| کدام بخش مغز به طور پیوسته از بخشهای دیگر مغز و نخاع پیام دریافت میکند؟ | مخچه | برای هماهنگی حرکات و حفظ تعادل. |
| کدام بخش مغز در تنظیم ترشح اشک نقش دارد؟ | پل مغزی | پل مغزی در ترشح بزاق و اشک و تنفس نقش دارد. |
| در طناب عصبی کدام جانور گره عصبی دیده نمیشود: پلاناریا یا جیرجیرک؟ | پلاناریا | در حشرات، در هر بند بدن گره عصبی وجود دارد. |
| چرا در هیدر تحریک هر نقطه از بدن در همه سطح منتشر میشود؟ | به علت داشتن شبکه عصبی پراکنده | هیدر سادهترین ساختار عصبی را دارد. |
| پس از انتقال پیام عصبی، چرا مولکولهای ناقل باقیمانده باید از فضای همایهای تخلیه شوند؟ | برای جلوگیری از انتقال بیش از حد پیام و فراهم شدن امکان انتقال پیامهای جدید | تخلیه با جذب دوباره یا تجزیه آنزیمی انجام میشود. |
| پایینترین بخش مغز همانند هیپوتالاموس در تنظیم ضربان قلب نقش دارد. درست یا نادرست؟ | درست | پایینترین بخش مغز در اینجا بصلالنخاع است. |
| در شاخه بالارونده پتانسیل عمل، کانال دریچهدار سدیمی چه وضعیتی دارد؟ | باز است. | شاخه بالارونده به ورود سدیم مربوط است. |
| قسمتی از مغز که در تبدیل حافظه کوتاهمدت به بلندمدت نقش دارد چیست؟ | اسبک مغز / هیپوکامپ | جزئی از سامانه کنارهای است. |
| علت بالا بودن سرعت هدایت پیام عصبی در رابطهای بین دو نیمکره مخ چیست؟ | داشتن غلاف میلین | رابط پینهای و رابط سهگوش از رشتههای عصبی سفیدرنگاند. |
| مولکولهای ناقل باقیمانده در فضای همایهای علاوه بر جذب دوباره، چگونه تخلیه میشوند؟ | با آنزیمهایی که ناقل عصبی را تجزیه میکنند. | پاسخ دقیق کتابی. |
| اعصابی که با اثر بر ماهیچه حلقوی چشم باعث تنگ شدن مردمک میشوند، چه اثری بر فشار خون دارند؟ | کاهش فشار خون | این اثر مربوط به بخش پادآسیمیک است. |
| نقش مایع مغزی-نخاعی در حفاظت از مغز چیست؟ | ضربهگیری | فضای بین پردههای مننژ را پر میکند. |
| در مسیر انعکاس عقب کشیدن دست، کدام همایه مهارکننده است؟ | همایه با نورون حرکتیِ متصل به ماهیچه سهسر بازو | برای عقب کشیدن دست، خمکننده منقبض و بازکننده مهار میشود. |
جمعبندی خیلی فشرده شب امتحان
- نورون پیام را تولید، هدایت و منتقل میکند؛ نوروگلیا پشتیبانی، دفاع و حفظ همایستایی را برعهده دارد.
- دارینه پیام را میگیرد؛ آسه پیام را از جسم یاختهای به پایانه میبرد؛ پایانه آسه محل انتقال پیام است.
- پتانسیل آرامش حدود ۷۰- میلیولت است؛ سدیم بیرون بیشتر، پتاسیم درون بیشتر.
- پمپ سدیم-پتاسیم با ATP، سه سدیم را خارج و دو پتاسیم را وارد میکند.
- در پتانسیل عمل اول کانال سدیمی باز میشود، سپس کانال پتاسیمی.
- میلین سرعت پیام را زیاد میکند؛ گره رانویه محل ایجاد پتانسیل عمل و هدایت جهشی است.
- سیناپس شامل نورون پیشهمایهای، فضای همایهای، ناقل عصبی و نورون/یاخته پسهمایهای است.
- ناقل عصبی باید بعد از انتقال پیام تخلیه شود: جذب دوباره یا تجزیه آنزیمی.
- دستگاه عصبی مرکزی: مغز و نخاع. ماده خاکستری: جسم نورون + رشته بدون میلین. ماده سفید: رشته میلیندار.
- مننژ و مایع مغزی-نخاعی از مغز و نخاع محافظت میکنند؛ مایع نقش ضربهگیر دارد.
- مخ: قشر خاکستری، لوبها، بخشهای حسی/حرکتی/ارتباطی. مخچه: تعادل و هماهنگی حرکت.
- بصلالنخاع: فشار خون، ضربان قلب، عطسه، بلع، سرفه و تنظیم اصلی تنفس.
- پل مغزی: تنفس، بزاق و اشک. هیپوتالاموس: دما، تشنگی، گرسنگی، خواب، ضربان قلب و فشار خون.
- اسبک مغز: یادگیری و تبدیل حافظه کوتاهمدت به بلندمدت.
- اعتیاد با اثر بر سامانه کنارهای و قشر مخ، دوپامین، لذت، میل مصرف و کاهش خودکنترلی ارتباط دارد.
- محیطی: ۱۲ جفت عصب مغزی و ۳۱ جفت عصب نخاعی؛ حرکتیِ محیطی شامل پیکری و خودمختار است.
- خودمختار: آسیمیک آمادهباش، پادآسیمیک آرامش.
- هیدر شبکه عصبی دارد؛ پلاناریا ساختار نردبانی؛ حشرات طناب عصبی شکمی با گره در هر بند؛ مهرهداران طناب عصبی پشتی.
برای چاپ: از مرورگر گزینه Print را بزنید و در صورت نیاز Save as PDF را انتخاب کنید.
