جلسه 2 از 7

آموزش فصل دوم زمین شناسی یازدهم ، منابع معدنی

بخش بزرگی از اقتصاد و زندگی روزمره به منابع معدنی و انرژی وابسته است؛ این فصل از «ترکیب پوسته» شروع می‌کند و به «معدن، گوهر، نفت و زغال‌سنگ» می‌رسد. در طول فصل به سوالات گوناگون مطرح شده در کتاب نیز پاسخ داده میشود .

متن و HTML

محتوای آموزشی

زمین‌شناسی یازدهم
پیشرفت مطالعه۰٪
خلاصه حدود ۶۰٪ • صفحه‌به‌صفحه • مناسب شروع از صفر

فصل دوم: منابع معدنی و ذخایر انرژی

صفحات ۲۳ تا ۴۰ کتاب با حفظ تعریف‌ها، فرایندها، مقایسه‌ها، محاسبات، نکات شکل‌ها و الگوهای پرتکرار آزمون نهایی خلاصه شده است. صفحه ۴۰ فقط تصویر گذار به فصل بعد است و محتوای امتحانی ندارد.

۱۸ صفحهخلاصه صفحه‌به‌صفحه
۹۰–۱۱۰ دقیقهمطالعه کامل
۳ محاسبه‌گربی‌هنجاری، ضریب تمرکز و ppm
۱۲ سؤالخودسنجی تعاملی
صفحه۲۳

آغاز فصل؛ منابع زیربنای تمدن‌اند

نقشه کلی فصل

بخش بزرگی از اقتصاد و زندگی روزمره به منابع معدنی و انرژی وابسته است؛ این فصل از «ترکیب پوسته» شروع می‌کند و به «معدن، گوهر، نفت و زغال‌سنگ» می‌رسد.

منابع فلزی

آهن، آلومینیم، طلا، منیزیم و فلزهای دیگر.

منابع غیرفلزی

رس‌ها، سنگ‌ها و کانی‌های صنعتی.

ذخایر انرژی

زغال‌سنگ، نفت، گاز و فراورده‌های پتروشیمی.
شناخت پوستهعنصر و کانی
تمرکز طبیعیکانسار
اکتشافپیداکردن ذخیره
استخراج و فراوریتولید ماده قابل مصرف
نکته مطالعهاین صفحه مقدمه است؛ تعریف‌ها و فرایندهای صفحات بعد اهمیت امتحانی بیشتری دارند.
صفحه۲۴

منابع معدنی در زندگی و مفهوم کالرک

میانگین فراوانی عنصرها در پوسته

زمین‌شناس منبع را شناسایی می‌کند؛ ماده از معدن استخراج و پس از فراوری به کالای موردنیاز تبدیل می‌شود.

نمونه‌های کاربرد

  • مس: کابل برق
  • آهن: ریل راه‌آهن
  • پلاتین: تلفن همراه
  • گرافیت: مداد
  • فلوئور: خمیردندان

چرا ترکیب میانگین پوسته را از سنگ‌های آذرین می‌گیرند؟

حجم سنگ‌های رسوبی و دگرگونی نسبت به سنگ‌های آذرین پوسته اندک است؛ پس ترکیب میانگین پوسته تقریباً همان ترکیب میانگین سنگ‌های آذرین در نظر گرفته می‌شود.
تعریف کالرکمیانگین درصد وزنی هر عنصر در پوسته جامد زمین. کالرک و واشنگتن در سال ۱۹۲۴ آن را بر پایه تجزیه نمونه‌های فراوان تعیین کردند.
عنصرکالرکعنصرکالرک
اکسیژن۴۵٫۲۰٪سیلیسیم۲۷٫۲۰٪
آلومینیم۸٪آهن۵٫۸۰٪
کلسیم۳٫۶۳٪سدیم۲٫۷۷٪
پتاسیم۲٫۳۲٪منیزیم۱٫۶۸٪
روی۰٫۰۰۷٪مس۰٫۰۰۶٪
سرب۰٫۰۰۱۶٪منگنز۰٫۱۰٪
حفظ هدفمندبرای حل سؤال‌های بی‌هنجاری و ضریب تمرکز، کالرک آهن، آلومینیم، منگنز، مس، سرب و روی مهم‌تر از بقیه است.
صفحه۲۵

بی‌هنجاری عناصر و کانی‌های سیلیکاتی

مقایسه نمونه با میانگین پوسته

بی‌هنجاری مثبت

تمرکز عنصر در منطقه بیشتر از کالرک است؛ برای پی‌جویی اکتشافی مطلوب‌تر است.

بی‌هنجاری منفی

تمرکز عنصر در منطقه کمتر از کالرک است.
نتیجه فعالیت کتابFe با ۱۲٪ و Pb با ۰٫۰۱٪ بی‌هنجاری مثبت؛ Cu با ۰٫۰۰۰۷٪ و Zn با ۰٫۰۰۰۹٪ بی‌هنجاری منفی دارند.

تشخیص تعاملی بی‌هنجاری

آهن ۱۲٪ از کالرک ۵٫۸٪ بیشتر است: بی‌هنجاری مثبت.

سیلیکات‌ها و غیرسیلیکات‌ها

سیلیکات‌ها
بیش از ۹۰٪ حجم پوسته را می‌سازند و بنیان سیلیکاتی SiO₄⁴⁻ دارند.
غیرسیلیکات‌ها
فاقد بنیان سیلیکاتی‌اند؛ مانند کربنات‌ها، سولفیدها، اکسیدها و سولفات‌ها.
SiOOOO
نمای ساده بنیان چهاروجهی: یک سیلیسیم در میان چهار اکسیژن
صفحه۲۶

فراوانی و ساختمان کانی‌های سیلیکاتی

نمودار و جدول «بیشتر بدانید»

بنیان‌های سیلیکاتی با اتصال‌های متفاوت، ساختمان‌های گوناگون و در نتیجه کانی‌های متفاوت می‌سازند.

نوع ساختماننمونه کانینکته
منفردالیوینچهاروجهی‌ها جدا از هم‌اند.
زنجیری سادهپیروکسنیک زنجیر
زنجیری مضاعفآمفیبولدو زنجیر متصل
ورقه‌ایبیوتیت و مسکوویتساختمان ورقه‌ورقه
شبکه‌ای/داربستیفلدسپار و کوارتزاتصال سه‌بعدی گسترده
حلقویبریلحلقه‌های سیلیکاتی
پالژیوکلاز
حدود ۳۹٪؛ فراوان‌ترین گروه نمودار.
کوارتز
حدود ۱۲٪؛ SiO₂ و ساختمان شبکه‌ای.
فلدسپار پتاسیم
حدود ۱۲٪.
اولویت امتحانینام هر ساختار و مثال آن مهم است؛ حفظ دقیق همه درصدهای نمودار نسبت به مفهوم ساختارها اولویت کمتری دارد.
فلدسپار پالژیوکلاز یک کانی واحد با فرمول ثابت است؟
در کتاب به صورت گروهی از فلدسپارهای سدیم‌دار تا کلسیم‌دار معرفی می‌شود؛ ساختمان کلی حفظ می‌شود ولی ترکیب شیمیایی تغییر می‌کند.
صفحه۲۷

سری واکنشی بوون

ترتیب تبلور کانی‌ها از ماگما

ذوب بخشی

کانی‌های روشن زودگداز زودتر ذوب می‌شوند؛ کانی‌های تیره دیرگداز ممکن است وارد مذاب نشوند.

تبلور بخشی

بلورهای تشکیل‌شده از ماگما جدا می‌شوند و دیگر با مذاب باقیمانده واکنش نمی‌دهند؛ بنابراین سنگ‌های متفاوت ساخته می‌شوند.
آزمایش بوونبازالت را ذوب و به‌آرامی سرد کرد و نشان داد از یک ماگمای بازالتی می‌توان کانی‌ها و سنگ‌های گوناگون ساخت.
بالاترین دماسردشدن ماگما ↓پایین‌ترین دما

سری ناپیوسته

الیوین
↓
پیروکسن
↓
آمفیبول
↓
بیوتیت

ساختمان و ترکیب شیمیایی هر مرحله تغییر می‌کند.

سری پیوسته

پالژیوکلاز کلسیم‌دار
↓ کاهش Ca و افزایش Na
پالژیوکلاز سدیم‌دار

فلدسپار پتاسیم
مسکوویت
کوارتز

ساختمان پالژیوکلاز حفظ و فقط ترکیب تغییر می‌کند.

توضیح تکمیلی«ناپیوسته» یعنی یک کانی با ساختمان تازه جای قبلی را می‌گیرد؛ «پیوسته» یعنی همان چارچوب پالژیوکلاز به‌تدریج از کلسیم‌دار به سدیم‌دار تغییر می‌کند.
صفحه۲۸

ادامه بوون؛ کانه، کانسنگ و کانسار

تعریف‌های پایه معدن

مرحله سردشدنکانی‌های شاخصسنگ درونی / بیرونی
دمای بسیار بالاالیوین + پالژیوکلاز کلسیم‌دارپریدوتیت / کماتئیت
بالاپیروکسن و پالژیوکلازگابرو / بازالت
میانیآمفیبول و پالژیوکلاز سدیم‌دارتردیوریت / آندزیت
پایینفلدسپار پتاسیم، مسکوویت، کوارتزگرانیت / ریولیت

کانه

کانی دارای فلز ارزشمند اقتصادی و تمرکز نسبتاً زیاد آن فلز؛ هماتیت کانه آهن است.

کانسنگ

ماده طبیعی که بتوان ماده ارزشمند را با سود از آن استخراج و به بازار عرضه کرد؛ شامل کانه + باطله است.

باطله

کانی یا ماده همراه کانسنگ که استخراج آن ارزش اقتصادی ندارد.

کانسار

تمرکز غیرعادی و سودآور یک یا چند کانه در پوسته زمین.
سؤال پرتکرار: چرا الیوین کانه آهن نیست؟با وجود داشتن آهن، تمرکز آهن در آن نسبت به هماتیت پایین‌تر است؛ بنابراین استخراج آهن از آن اقتصادی نیست.
مثال مسکالکوپیریت CuFeS₂ کانه مس است؛ همراه کوارتز، فلدسپار، میکا، کانی رسی و پیریت، کانسنگ مس را تشکیل می‌دهد.
صفحه۲۹

ضریب تمرکز، معدن و آغاز طبقه‌بندی کانسنگ‌ها

اقتصادی‌بودن ذخیره

Concentration factor = minimum profitable grade ÷ Clark abundance

مثال کتاب: اگر کالرک آهن ۵٪ و عیار سودآور ۳۰٪ باشد، ضریب تمرکز ۶ است.

محاسبه‌گر ضریب تمرکز

ضریب تمرکز = ۴
پاسخ جدول فعالیت کتاب
آلومینیم: ۳۲÷۸=۴؛ منگنز: ۳۵÷۰٫۱=۳۵۰؛ مس: ۱÷۰٫۰۰۶≈۱۶۷؛ سرب: ۴÷۰٫۰۰۱۶=۲۵۰۰.
معدن چه زمانی شکل می‌گیرد؟وقتی بهره‌برداری یا معدن‌کاری از کانسار آغاز شود.

کانی و سنگ صنعتی

مواد غیرفلزی برای مصرف روزمره و صنعت؛ ژیپس برای گچ، مسکوویت برای طلق نسوز، گرانیت برای نما، شن و ماسه برای بتن.

عوامل اقتصادی افزوده

قیمت بازار، فناوری استخراج، عمق و شکل ذخیره، هزینه انرژی و حمل‌ونقل، دسترسی، عیار و حجم.

طبقه‌بندی کانسنگ‌ها

ماگمایی
حاصل سردشدن ماگما و فرایندهای آذرین.
گرمابی
ته‌نشینی مواد از آب‌های داغ.
رسوبی
شیمیایی یا تخریبی/پلاسری.
صفحه۳۰

کانسنگ ماگمایی، پگماتیت و شیب زمین‌گرمایی

تبلور و جدایش در اتاقک ماگمایی

سقف سردتر اتاقکآغاز تبلور
کرومیت و مگنتیتهمراه الیوین
چگالی بیشترته‌نشینی
کف اتاقکلایه کانسنگ
علت ته‌نشینی کرومیتچگالی بلورهای کرومیت از مذاب باقیمانده بیشتر است.

چرا پگماتیت بلورهای بسیار درشت دارد؟

آب و مواد فراردر مذاب زیاد می‌شودانتقال اتم‌هاآسان‌تر می‌شودنقطه انجماد پایینتبلور کند و طولانیرشد طولانی بلورهاپگماتیت درشت‌بلور
کانی‌های معمول پگماتیت
کوارتز، فلدسپار، مسکوویت؛ مشابه گرانیت.
مواد مهم
لیتیم، سزیم، بریل و مسکوویت صنعتی.
سؤال نهایی مستقیمسنگ دارای بلورهای بسیار درشت مسکوویت معمولاً «پگماتیت» است.

شیب زمین‌گرمایی

افزایش میانگین دما به ازای افزایش عمق در پوسته؛ کتاب مقدار تقریبی ۳ درجه سانتی‌گراد در هر ۱۰۰ متر را بیان می‌کند.

مثالدر حالت ساده کتاب، افزایش عمق ۵ کیلومتر می‌تواند حدود ۱۵۰ درجه افزایش دما ایجاد کند؛ مقدار واقعی در مناطق مختلف یکسان نیست.
صفحه۳۱

گرمابی، رسوبی، اکتشاف و استخراج

از تشکیل رگه تا یافتن معدن

کانسنگ گرمابی

آب داغ ضمن گردش در سنگ‌ها کاتیون‌های فلزی را حل می‌کند؛ هنگام صعود و کاهش دما و فشار، فلزها در شکستگی‌ها ته‌نشین و رگه معدنی تشکیل می‌شود.

کانسنگ رسوبی شیمیایی

مواد ابتدا محلول‌اند و سپس به ترکیبات نامحلول تبدیل و ته‌نشین می‌شوند؛ مانند کانسنگ آهن نواری.

پالسر

کانی‌های مقاوم و پرچگال پس از فرسایش، حمل و تمرکز در رودخانه یا دریا ذخیره تخریبی می‌سازند؛ طلا و پلاتین نمونه‌اند.

مثال ایران

برداشت طلا از رودخانه زرشوران نمونه ذخیره پلاسری است.

مراحل اکتشاف

۱. مطالعهنقشه و گزارش قبلی
۲. صحرابازدید و نمونه‌برداری
۳. ژئوفیزیکمغناطیس، رسانایی، گرانش
۴. حفارینمونه از عمق
۵. آزمایشگاهکانی و عیار
۶. مدل‌سازیذخیره و عیار میانگین
نکته کاربردیزغال‌سنگ را در سنگ‌های رسوبی جست‌وجو می‌کنند؛ زیرا منشأ و محل تشکیل آن رسوبی است.
استخراج روباز
برای ذخایر نزدیک سطح، معمولاً ارزان‌تر ولی با تخریب سطحی بیشتر.
استخراج زیرزمینی
برای ذخایر عمیق؛ هزینه، ایمنی و تهویه دشوارتر، اما تخریب مستقیم سطح کمتر.
صفحه۳۲

فراوری کانسنگ و آغاز گوهرشناسی

جداسازی کانه از باطله

کانه‌آرایی یا فراوریفرایند جداسازی کانی‌های مفید اقتصادی از باطله. محصول غنی‌شده «کنسانتره» نام دارد.

در بعضی کانسنگ‌های مس، عیار مس کمتر از ۱٪ است؛ یعنی بیش از ۹۹٪ ماده استخراجی باطله است و باید جدا شود.

محاسبه طلا با ppm

۲ ppm در ۳ تن = ۶ گرم طلا.
میان‌بر محاسباتیبرای جامدات، ۱ ppm تقریباً برابر ۱ گرم ماده در یک تن کانسنگ است.

گوهر چه ویژگی‌هایی دارد؟

زیبایی و رنگ
درخشش
سختی زیاد
کمیابی

سختی مقاومت کانی در برابر خراشیده‌شدن یا ساییدگی است و بیشتر به آرایش اتم‌ها و نوع پیوند در شبکه بلوری بستگی دارد.

دو سر مقیاس موهستالک با سختی ۱ نرم‌ترین و الماس با سختی ۱۰ سخت‌ترین کانی است.
صفحه۳۳

مقیاس موهس و پدیده‌های نوری گوهرها

سختی و رفتار نور

۱تالک۲ژیپس۳کلسیت۴فلوئوریت۵آپاتیت۶ارتوکلاز۷کوارتز۸توپاز۹کرندوم۱۰الماس
سؤال پرتکرار نهاییسخت‌ترین کانی پس از الماس «کرندوم» است.
پدیده نوریگوهر نمونهتوصیف کوتاه
چشم‌گربه‌ایکریزوبریلنوار نورانی باریک شبیه مردمک گربه
ستاره‌وارییاقوتپرتوهای ستاره‌مانند روی سطح
بازی رنگ/درخشش رنگین‌کمانیاُپالتغییر رنگ‌های درخشان با زاویه دید
تغییر رنگالکساندریترنگ متفاوت در نورهای متفاوت

پدیده نوری حاصل انعکاس، شکست یا جذب نور در گوهر است. گوهرها بیشتر در فرایندهای ماگمایی، گرمابی و دگرگونی، معمولاً در دما و فشار زیاد و گاهی با حضور مواد فرار تشکیل می‌شوند.

چرا کلسیت یا ژیپس معمولاً گوهر قیمتی مناسبی نیست؟
سختی کمی دارند و به‌راحتی خراشیده یا ساییده می‌شوند؛ بنابراین دوام لازم برای کاربرد گوهری را ندارند.
صفحه۳۴

الماس، یاقوت، زمرد و گارنت

چهار گوهر مهم

گوهرترکیب/کانی مادرمحل یا ویژگی مهم
الماسکربن خالصدر فشار و دمای بسیار زیاد گوشته، حدود عمق ۱۵۰ کیلومتر؛ نوع غیرشفاف در مته حفاری و ساینده
یاقوت سرخکرندوم؛ اکسید آلومینیمرنگ قرمز کرندوم «روبی» است؛ سختی ۹
زمردبریل؛ سیلیکات بریلیم سبزنوع سبز، معروف‌ترین و گران‌ترین بریل؛ در سنگ‌های آذرین
گارنتکانی سیلیکاتیدر سنگ‌های دگرگونی؛ رنگ‌های متنوع، معمولاً قرمز تیره
دو پاسخ مستقیم نهایی«سیلیکات بریلیم سبز» = زمرد؛ «اکسید آلومینیم با سختی ۹» = کرندوم/یاقوت.

چرا الماس در سر مته حفاری است؟

بیشترین سختی و مقاومت بسیار زیاد در برابر خراش و سایش.

گارنت ایران

گارنت سبز منطقه باغ برج کرمان در متن کتاب ذکر شده است؛ نام مکان‌ها معمولاً اولویت پایین‌تر دارند.
صفحه۳۵

عقیق، زبرجد، فیروزه و ورود به سوخت‌های فسیلی

پایان گوهرها و آغاز انرژی

عقیق

گوهر سیلیسی با فرمول SiO₂؛ نوعی کوارتز نیمه‌قیمتی با رنگ‌های متنوع.

زبرجد

نوع شفاف و قیمتی الیوین؛ سبز زیتونی و سیلیکاتی.

فیروزه

گوهر قدیمی با ترکیب فسفاتی؛ نخستین‌بار در سنگ‌های آتشفشانی اطراف نیشابور یافت شد.
سؤال‌های کوتاه محتملگوهر فسفاتی قدیمی: فیروزه. نوع شفاف و قیمتی الیوین: زبرجد. عقیق: نوعی کوارتز با ترکیب SiO₂.

سوخت‌های فسیلی

از انباشته‌شدن و تجزیه مواد آلی گیاهی، جانوری و جلبک‌ها در رسوبات و سنگ‌های رسوبی به وجود می‌آیند.

نفت و گاز
منشأ عمده: پلانکتون‌ها و مواد آلی محیط دریایی کم‌عمق.
زغال‌سنگ
منشأ عمده: بقایای گیاهان خشکی در باتلاق کم‌اکسیژن.
مقایسه پرتکرارنفت عمدتاً منشأ دریایی و پلانکتونی دارد؛ زغال‌سنگ عمدتاً منشأ گیاهی و خشکی دارد.
صفحه۳۶

تشکیل نفت و مهاجرت اولیه

از پلانکتون تا سنگ مخزن

پلانکتونمرگ در دریای کم‌عمق
دفنرسوب ریزدانه و کم‌اکسیژن
سنگ منشأتبدیل رسوب به سنگ
باکتری غیرهوازیتجزیه ماده آلی
فشار، دما و زمانساخت هیدروکربن
شرایط لازم تشکیل نفتدما و فشار مناسب، زمان کافی، باکتری غیرهوازی و محیط بدون اکسیژن.
سنگ منشأ ریزدانهسنگ مخزن متخلخل: نفت و گازپوش‌سنگ نفوذناپذیرمهاجرت اولیه ↑
مدل ساده سامانه نفتی؛ شکل هندسی دقیق در طبیعت متنوع است.
سنگ منشأ
سنگ ریزدانه دارای ماده آلی که نفت در آن ساخته می‌شود.
سنگ مخزن
تخلخل زیاد برای ذخیره و نفوذپذیری زیاد برای حرکت؛ ماسه‌سنگ و آهک حفره‌دار.
پوش‌سنگ
سنگ نفوذناپذیر مانند شیل، نمک یا گچ که مانع خروج نفت می‌شود.
مهاجرت اولیهحرکت نفت، گاز و آب از سنگ منشأ به سمت بالا و اطراف، بر اثر فشار طبقات فوقانی و از راه شکستگی‌ها؛ دامنه جابه‌جایی آن کمتر از مهاجرت ثانویه است.
صفحه۳۷

مهاجرت ثانویه، نفت‌گیرها و آغاز زغال‌سنگ

تجمع نفت و شروع زغال‌شدن

مهاجرت ثانویهحرکت نفت در لایه نفوذپذیر و متخلخل تا سنگ مخزن و جدایش آب شور، نفت و گاز بر اثر اختلاف چگالی.
بالاترین بخش مخزن
گاز؛ کم‌چگال‌تر
میانه
نفت
پایین
آب شور؛ پرچگال‌تر

انواع نفت‌گیر

تاقدیسی
گسلی
گنبد نمکی
ریف مرجانی
ایرانعمده ذخایر نفتی ایران در نفت‌گیرهای تاقدیسی قرار دارند.

اگر در مهاجرت اولیه مانعی نباشد، نفت و گاز می‌توانند به سطح برسند و چشمه نفتی بسازند. نفت سطحی با اکسایش و غلیظ‌شدن، ذخیره قیر طبیعی ایجاد می‌کند.

آغاز تشکیل زغال‌سنگ

گیاهان جنگلیمحیط خشکی
باتلاقانباشت بقایا
دفن سریعنبود اکسیژن
باکتری غیرهوازیتشکیل تورب
نکته کمیاب‌بودن نفتشرایط حفظ ماده آلی بسیار خاص است؛ کتاب می‌گوید فقط حدود یک درصد مواد آلی به نفت و گاز تبدیل شده‌اند.
صفحه۳۸

مراحل زغال‌شدن و تفسیر گذشته اقلیمی

از تورب تا آنتراسیت

توربزغال نارس، پوک و متخلخل
لیگنیتتراکم بیشتر
بیتومینهمرغوب‌تر و کربن بیشتر
آنتراسیترسیده، متراکم و پرانرژی‌تر
روند از تورب به آنتراسیتفشار، تراکم، درصد کربن، مرغوبیت و توان تولید انرژی افزایش می‌یابد؛ آب، مواد فرار و ضخامت کاهش می‌یابد.

چرا ذخیره زغال در سیبری ممکن است؟

اقلیم امروز معیار گذشته نیست؛ در زمان تشکیل زغال، منطقه می‌توانسته گرم، مرطوب، جنگلی و باتلاقی باشد و سپس جابه‌جایی قاره‌ها و تغییر اقلیم رخ داده باشد.

لایه‌های زغال طبس چه می‌گویند؟

در گذشته محیط مناسب رشد گیاهان انبوه، رطوبت و باتلاق کم‌اکسیژن وجود داشته است.
چرا هر منطقه جنگلی الزاماً زغال‌سنگ نمی‌سازد؟
بقایای گیاهی باید در محیط باتلاقی کم‌اکسیژن انباشته، سریع مدفون و از تجزیه کامل حفظ شوند؛ جنگل به‌تنهایی کافی نیست.
صفحه۳۹

شاخه‌های تخصصی و کاربردهای شغلی

علم، زندگی و کارآفرینی

سنگ‌شناسی یا پترولوژی

منشأ، شیوه تشکیل، رده‌بندی و ترکیب سنگ‌های آذرین و دگرگونی و فرایندهای آتشفشانی، دگرگونی و نفوذ توده‌ها را بررسی می‌کند.

زمین‌شناسی اقتصادی

با تکیه بر پراکندگی عناصر، مکان ذخایر ارزشمند مانند آهن، مس، طلا، نقره، الماس و گوهرها را جست‌وجو می‌کند.

زمین‌شناسی نفت

تشکیل، مهاجرت و تجمع نفت را بررسی و محل مناسب حفاری و استخراج را مشخص می‌کند.

ژئوشیمی

ترکیب زمین و سیارات، عناصر، چگونگی تشکیل و توزیع نامساوی آن‌ها را مطالعه می‌کند.
تطبیق محتمل«مطالعه فرایندهای دگرگونی و نفوذ توده آذرین» مربوط به پترولوژی است؛ «یافتن ذخایر معدنی سودآور» مربوط به زمین‌شناسی اقتصادی است.
اولویت پایین‌ترنام سازمان‌ها و محل‌های اشتغال نسبت به تعریف چهار شاخه اهمیت کمتری دارد.
صفحه۴۰

صفحه تصویری گذار به فصل سوم

رود کارون

این صفحه فقط تصویر «رود کارون» و مقدمه بصری ورود به فصل سومِ منابع آب و خاک است؛ مطلب آموزشی تازه‌ای از فصل دوم ندارد.

پایان فصل دومورود به فصل سوم: منابع آب و خاک
امتحانبرای این صفحه نکته مستقلی لازم نیست.

اولویت‌بندی فصل دوم برای امتحان نهایی

براساس متن کتاب و الگوهای سؤال‌های بارگذاری‌شده.

اولویت خیلی بالا

  • سری واکنشی بوون و چهار جفت سنگ
  • کانه، کانسنگ، کانسار، باطله و معدن
  • پگماتیت و علت درشتی بلورها
  • انواع کانسنگ: ماگمایی، گرمابی، رسوبی
  • تشکیل نفت، مهاجرت اولیه و ثانویه
  • سنگ منشأ، مخزن و پوش‌سنگ
  • مراحل زغال‌شدن و روند تغییرات

اولویت متوسط

  • کالرک و بی‌هنجاری
  • ضریب تمرکز و مسئله ppm
  • مراحل اکتشاف و فراوری
  • ساختمان‌های سیلیکاتی
  • موهس، کرندوم، زمرد و فیروزه
  • انواع نفت‌گیر

اولویت پایین‌تر

  • حفظ همه درصدهای نمودار کانی‌ها
  • زندگی‌نامه بوون
  • نام مکان‌های گوهرها
  • جزئیات مشاغل و سازمان‌ها
  • صفحه تصویری ۴۰

آزمون خودسنجی فصل دوم

گزینه مناسب را انتخاب و در پایان تصحیح کنید.

۱) میانگین درصد وزنی یک عنصر در پوسته جامد زمین چه نام دارد؟

۲) اگر غلظت عنصر در منطقه بیشتر از کالرک باشد چه وضعی دارد؟

۳) ترتیب درست سری ناپیوسته بوون کدام است؟

۴) کدام عبارت درباره کانه درست است؟

۵) علت اصلی درشت‌بلوربودن پگماتیت چیست؟

۶) کانسنگ آهن نواری از کدام نوع است؟

۷) محصول غنی‌شده کانه‌آرایی چه نام دارد؟

۸) سخت‌ترین کانی پس از الماس چیست؟

۹) دو ویژگی اصلی سنگ مخزن کدام‌اند؟

۱۰) جدایش آب شور، نفت و گاز در مخزن عمدتاً نتیجه چیست؟

۱۱) عمده ذخایر نفتی ایران در چه نفت‌گیری‌اند؟

۱۲) در روند تورب به آنتراسیت کدام مورد افزایش می‌یابد؟

هنوز تصحیح نشده است.

فلش‌کارت مرور پنج‌دقیقه‌ای

روی کارت بزنید تا پاسخ نمایش داده شود.

کانه، کانسنگ، کانسار، معدن؟
کانه: کانی ارزشمند؛ کانسنگ: کانه+باطله قابل استخراج؛ کانسار: تمرکز سودآور؛ معدن: کانسار در حال بهره‌برداری.
سری ناپیوسته بوون؟
الیوین ← پیروکسن ← آمفیبول ← بیوتیت؛ در هر مرحله ساختمان و ترکیب تغییر می‌کند.
پگماتیت چرا درشت‌بلور است؟
آب و مواد فرار زیاد، نقطه انجماد را پایین و انتقال اتم‌ها را آسان می‌کند؛ تبلور کند و رشد طولانی می‌شود.
سه نوع کانسنگ؟
ماگمایی؛ گرمابی؛ رسوبی که خود شامل شیمیایی و تخریبی/پلاسری است.
مهاجرت اولیه و ثانویه؟
اولیه: خروج از سنگ منشأ؛ ثانویه: حرکت در لایه متخلخل تا مخزن و جدایش بر اثر چگالی.
زغال‌شدن؟
تورب ← لیگنیت ← بیتومینه ← آنتراسیت؛ کربن و انرژی بیشتر، آب و مواد فرار کمتر.

پیشرفت این جلسه را ذخیره کنید

برای ثبت زمان مطالعه و تکمیل جلسه، ابتدا وارد حساب کاربری شوید.

ورود به حساب کاربری