محتوای آموزشی
۱) اسکلت و کارهای استخوان
۳۵ ثانیه
- اسکلت دو بخش دارد: محوری و جانبی.
- محوری، محور بدن را میسازد و بیشتر در حفاظت از مغز، نخاع، قلب و ششها نقش دارد.
- جانبی شامل استخوانهای دست و پا و اتصالدهندههای آنهاست و نقش بیشتری در حرکت دارد.
- کارهای استخوان: حفاظت، پشتیبانی، حرکت با کمک ماهیچه، ذخیرهٔ مواد معدنی، تولید یاختههای خونی و کمک به شنوایی.
| نوع استخوان | نمونه |
|---|---|
| دراز | ران و بازو |
| کوتاه | استخوانهای مچ |
| پهن | استخوانهای جمجمه |
| نامنظم | مهرهها |
۲) ساختار بافت استخوانی
۴۵ ثانیه
- هر استخوان از دو بافت فشرده و اسفنجی ساخته شده است؛ مقدار و محل آنها متفاوت است.
- بافت فشرده دارای سامانههای هاورس است: استوانههای هممرکز از تیغههای استخوانی پیرامون مجرای مرکزی.
- در مجرای مرکزی هر سامانه، رگ و عصب وجود دارد.
- مادهٔ زمینهای استخوان از پروتئینها و مواد معدنی ساخته شده و کلاژن به استحکام کمک میکند.
- بافت اسفنجی از میلهها و صفحههای استخوانی با حفرههای فراوان تشکیل شده است.
مغز قرمز
محل تولید یاختههای خونی است.
مغز زرد
بیشتر از چربی تشکیل شده است.
۳) رشد، ترمیم و پوکی استخوان
۴۰ ثانیه
- در نزدیکی دو سر استخوان دراز، صفحههای رشد غضروفی وجود دارند.
- یاختههای غضروفی صفحه رشد تقسیم میشوند و بخشهای قدیمیتر بهتدریج با بافت استخوانی جایگزین میشوند؛ نتیجه، رشد طولی استخوان است.
- با استخوانیشدن و بستهشدن صفحههای رشد پس از بلوغ، افزایش طول استخوان متوقف میشود.
- در شکستگی، یاختههای نزدیک محل آسیب استخوان جدید میسازند و استخوان طی چند هفته ترمیم میشود.
- پوکی استخوان یعنی کاهش تراکم تودهٔ استخوانی و افزایش شکنندگی.
عوامل خطر: کمبود کلسیم و ویتامین D، الکل، دخانیات، برخی اختلالهای هورمونی و نوشابههای گازدار.
۴) مفصل و اجزای آن
۴۵ ثانیه
- مفصل محل اتصال استخوانهاست.
- در مفصل ثابت جمجمه، لبههای دندانهدار استخوانها در هم فرو رفتهاند.
- مفصل متحرک با کپسول پیوندی احاطه شده و حفرهٔ آن دارای مایع مفصلی لغزنده است.
- غضروف صیقلی انتهای استخوانها و مایع مفصلی، اصطکاک را کم میکنند.
- رباط استخوان را به استخوان متصل میکند؛ زردپی ماهیچه را به استخوان متصل میکند.
| نوع مفصل متحرک | نمونه و حرکت |
|---|---|
| گویـکاسهای | لگن و شانه؛ حرکت در جهتهای گوناگون |
| لولایی | زانو و آرنج؛ حرکت عمدتاً در یک جهت |
| لغزنده | برخی استخوانهای مچ؛ لغزش محدود |
۵) ماهیچهٔ اسکلتی و آرایش آن
۴۵ ثانیه
- بدن بیش از ۶۰۰ ماهیچهٔ اسکلتی دارد؛ ماهیچه فقط میکشد و توان هلدادن استخوان را ندارد.
- بسیاری از ماهیچهها بهصورت جفت متقابل کار میکنند: هنگام انقباض یکی، دیگری استراحت میکند.
- خمکردن ساعد: دوسر بازویی منقبض و سهسر استراحت؛ بازکردن ساعد برعکس.
- کارهای دیگر ماهیچهٔ اسکلتی: حفظ حالت بدن، تولید گرما، سخنگفتن، جویدن، حالت چهره و کنترل برخی دریچهها.
ماهیچه←
دستهٔ تار←
تار ماهیچهای←
تارچهٔ ماهیچهای←
سارکومر←
اکتین و میوزین
دستهٔ تار←
تار ماهیچهای←
تارچهٔ ماهیچهای←
سارکومر←
اکتین و میوزین
- تار ماهیچهای یاختهای استوانهای و چندهستهای است؛ در دورهٔ جنینی از پیوستن چند یاخته ایجاد میشود.
- تارچهها در طول تار موازیاند و از واحدهای تکراری سارکومر تشکیل شدهاند.
- هر سارکومر بین دو خط Z قرار دارد؛ آرایش رشتههای نازک اکتین و ضخیم میوزین ظاهر مخطط ایجاد میکند.
- غلافهای پیوندی انتهای ماهیچه به زردپی تبدیل میشوند.
۶) سازوکار انقباض ماهیچه
۷۰ ثانیه
پیام عصبی←
آزادشدن ناقل←
تحریک غشای تار←
آزادشدن Ca²⁺ از شبکهٔ آندوپلاسمی←
اتصال سر میوزین به اکتین←
لغزش اکتین
آزادشدن ناقل←
تحریک غشای تار←
آزادشدن Ca²⁺ از شبکهٔ آندوپلاسمی←
اتصال سر میوزین به اکتین←
لغزش اکتین
- کلسیم امکان اتصال اکتین و میوزین را فراهم میکند.
- سرهای میوزین با تغییر شکل، اکتین را به سوی مرکز سارکومر میکشند.
- ATP برای جداشدن سر میوزین از اکتین و آمادهشدن برای چرخهٔ بعد لازم است.
- با تکرار اتصال و جداشدن، رشتهها روی هم میلغزند؛ خود اکتین و میوزین کوتاه نمیشوند.
هنگام انقباض
فاصلهٔ دو خط Z و طول سارکومر کم؛ نوار روشن کم؛ همپوشانی اکتین و میوزین زیاد؛ پهنای نوار تیره تقریباً ثابت.
توقف انقباض
با توقف پیام، کلسیم با انتقال فعال به شبکهٔ آندوپلاسمی بازمیگردد؛ اکتین و میوزین جدا و سارکومر استراحت میکند.
استراحت
انقباض
کاهش فاصلهٔ خطوط Z
۷) تأمین انرژی و تارهای تند و کند
۳۰ ثانیه
- منبع فوری انقباض ATP است؛ کراتینفسفات با دادن فسفات به ADP، ATP را سریع بازسازی میکند.
- گلیکوژن ذخیرهشده در ماهیچه به گلوکز تبدیل میشود.
- با اکسیژن، گلوکز تا چند دقیقه ATP میسازد؛ برای فعالیت طولانیتر از اسیدهای چرب استفاده میشود.
- در فعالیت شدید و کمبود اکسیژن، تجزیهٔ بیهوازی گلوکز و تولید لاکتیکاسید رخ میدهد؛ انباشت آن با درد و گرفتگی همراه است.
| تار کند | تار تند |
|---|---|
| انقباض آهستهتر، دوام بیشتر، دیرخسته؛ راکیزه و مویرگ و میوگلوبین بیشتر؛ رنگ قرمزتر | انقباض سریعتر و قویتر، زودخسته؛ وابستگی بیشتر به ذخایر سریع انرژی؛ رنگ روشنتر |
دامهای پرتکرار امتحانی
۱. در سامانهٔ هاورس، تیغههای استخوانی هممرکزند؛ نه خود یاختهها.
۲. بافت اسفنجی از میله و صفحه ساخته شده و حفرههای آن با رگ و مغز استخوان پر میشود.
۳. غضروف صفحهٔ رشد مستقیماً به یاختهٔ استخوانی تبدیل نمیشود؛ با بافت استخوانی جایگزین میشود.
۴. رباط: استخوان به استخوان | زردپی: ماهیچه به استخوان.
۵. در انقباض، اکتین و میوزین کوتاه نمیشوند؛ روی هم میلغزند.
۶. نوار روشن و سارکومر کوتاه میشوند، ولی نوار تیره تقریباً ثابت میماند.
۷. کلسیم از شبکهٔ آندوپلاسمی تار ماهیچهای آزاد و با انتقال فعال به آن بازگردانده میشود.
۸. ماهیچه فقط انقباض دارد؛ بازگشت استخوان را ماهیچهٔ متقابل انجام میدهد.
۳۰ ثانیهٔ آخر: این ۱۰ خط را حفظ باش
محوری = حفاظت بیشتر | جانبی = حرکت بیشتر
فشرده = سامانه هاورس | اسفنجی = میله، صفحه و حفره
مغز قرمز = خونسازی | مغز زرد = چربی
صفحه رشد غضروفی = افزایش طول استخوان
رباط: استخوانـاستخوان | زردپی: ماهیچهـاستخوان
ماهیچه ← دسته تار ← تار ← تارچه ← سارکومر
سارکومر بین دو خط Z است
پیام عصبی ← کلسیم ← اتصال اکتین و میوزین
انقباض: Zها نزدیک، نوار روشن کم، نوار تیره ثابت
ATP فوری؛ کراتینفسفات سریع؛ بیهوازی = لاکتیکاسید
خودآزمایی ۶۰ ثانیهای
فشرده دارای سامانههای هاورس و تیغههای هممرکز است؛ اسفنجی از میلهها و صفحههای استخوانی با حفرههای فراوان تشکیل میشود.
چون با استخوانیشدن صفحه، دیگر یاختهٔ غضروفی تقسیمشوندهای برای افزایش طول باقی نمیماند.
رباط استخوانها را به هم و زردپی ماهیچه را به استخوان متصل میکند.
دوسر بازویی منقبض و سهسر بازویی در استراحت است.
فاصلهٔ خطوط Z و نوار روشن کاهش، همپوشانی اکتین و میوزین افزایش و پهنای نوار تیره تقریباً ثابت میماند.
با توقف پیام عصبی، کلسیم با انتقال فعال به شبکهٔ آندوپلاسمی بازمیگردد و اکتین و میوزین از هم جدا میشوند.
برای ثبت میزان مطالعه، ابتدا وارد حساب کاربری شوید.
